Η ζωή του ανθρώπινου όντος, με την βιολογική έννοια, εξαρτάται από το περιβάλλον στο οποίο ζει και τα διατροφικά μέσα που το περιβάλλον του προσφέρει: ο αέρας από τη μία πλευρά, η τροφή και τα υγρά από την άλλη.
Mε όρους φυσιολογίας, για τον οργανισμό μας οι πρωταρχικές λειτουργίες ή αλλιώς οι βασικές λειτουργίες, που μπορούν να οριστούν απλά σαν στοματικές λειτουργίες φυσιογεννητικά είναι:
· Αναπνοή
· Διατροφή (αναρρόφηση, μάσηση, κατάποση)
Παράλληλα με αυτές τις δύο βασικές λειτουργίες για την ζωή, το ανθρώπινο ον ανέπτυξε και δευτερεύουσες ικανότητες, τις παρακάτω:
- Λεκτική επικοινωνία(παραγωγή της ομιλίας )
- Mιμητική
- Αισθητικές λειτουργίες (όσφρηση, γεύση, αφή) τόσο στοματαισθητικές όσο και κιναισθητικές .
Είναι σημαντικό, οι συγκεκριμένες λειτουργίες, και υπό το πρίσμα της φυσιολογίας αλλά και υπό αυτό της παθολογίας, να λαμβάνονται υπόψη με ολιστικό και ενιαίο τρόπο, ως μονάδες αλλά και ως σύνολο. Διότι έχουν αμφίδρομες αναμεταξύ τους δράσεις και χρησιμοποιούν τις ίδιες δομές για εξειδικευμένες διαφοροποιημένες λειτουργίες .
Αυτές, λοιπόν οι ΄΄ λειτουργίες ΄΄ , διαφοροποιημένες και εξειδικευμένες, εκτελούνται από συγκεκριμένες δομές, αλλά όχι ειδικευμένες και αποκλειστικές, οι οποίες αποτελούν ένα ΄΄ σύμπλεγμα ΄΄, που ονομάζεται ΄΄ στοματικές λειτουργίες ΄΄
ΣΤΟΜΑΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΊΕΣ
- ΑΝΑΠΝΟΗ
- ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΝΑΡΡΟΦΗΣΗ
ΜΑΣΗΣΗ
ΚΑΤΑΠΟΣΗ
- ΟΜΙΛΙΑ
- ΓΕΥΣΗ
- ΜΙΜΗΤΙΚΗ.
Την τελευταία δεκαετία παρατηρήσαμε μια αύξηση παραπομπών, από διάφορες ειδικότητες, που απευθύνονταν στους ΩΡΛ, στους ορθοδοντικούς ,στους φωνιάτρους, στους λογοθεραπευτές, για να ασχοληθούν με την κατάποση, με αποτέλεσμα να φθάσουν ακόμα και στο 33% του συνολικού φόρτου εργασίας (Schindler,1997).
Αυτές οι μεθοδολογίες μέχρι τώρα επηρεάσθηκαν περισσότερο από εμπειρικές και υποκειμενικές παρεμβάσεις, με πολλές ελλείψεις στα κριτήρια αξιολόγησης και αντικειμενικής έρευνας, υπό μια οπτική που ξεχώριζε αυτές τις λειτουργίες τη μια από την άλλη, με αποτέλεσμα να μην θεωρούνται ως μείζωνος σημασίας για να αντιμετωπιστούν θεραπευτικά .
Με βάση τις σημερινές γνώσεις της φυσιοπαθολογίας, η επέμβαση της λογοθεραπείας δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με μηχανικά κριτήρια ή με επαναλαμβανόμενες λίγες ή πολλές ασκήσεις, οι οποίες εκτελούνται για μια ορισμένη χρονική περίοδο και για ένα ορισμένο αριθμό, αλλά σαν μια σειρά από δραστηριότητες οι οποίες οδηγούν τον ασθενή στο να αλλάξει σιγά σιγά κινητικές συνήθειες, οι οποίες βελτιώνουν τη μυϊκή ισορροπία και τις στοματοπροσωπικές μυϊκές επιδόσεις.
Oι παρεμβάσεις πρέπει να διέπονται από :
· Κατάλληλο προγραμματισμό
· Πρόληψη της συνειδητής επεξεργασίας
· Έλεγχο της παραγωγικότητας
· Διόρθωση των παρεκκλίσεων
· Σωστή εκτέλεση ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλοι μηχανισμοί
Πρόκειται, λοιπόν, για μια διαδικασία περίπλοκη, στρατηγικών και κινητικών ικανοτήτων, που περιλαμβάνουν τα επίπεδα της ανάπτυξης της προσοχής, της γνωστικής ανάπτυξης, της αισθησιοκινητικής και νευρολογικής ανάπτυξης, συνδεδεμένες με την ωρίμανση και την ανατομικό-φυσιολογική νευροκινητική ενσωμάτωση του κάθε ξεχωριστού συστατικού της συνολικής διαδικασίας και με ένα επαρκές επίπεδο γνωστικής ωρίμανσης.
Είναι, λοιπόν, σημαντικό να ξεχωρίσουμε τις παθολογίες και τα σύνδρομα των διάφορων ηλικιακών περιόδων, κατά τις οποίες οι στοματικές λειτουργίες μπορούν να διαταραχτούν, να καθυστερήσουν ή να τροποποιηθούν είτε λόγω γενετικής προδιάθεσης, είτε λόγω επίκτητης αιτιολογίας.
Η διαταραχή ή η καθυστέρηση της ωρίμανσης των στοματικών λειτουργιών κατά την αναπτυξιακή ηλικία, αλλά και στην ενήλικη ζωή αποτελείται από ένα σύμπλεγμα διαφοροποιημένων συμπτωμάτων συχνά απόλυτα συνδεδεμένων μεταξύ τους, που υπό την ολιστική οπτική αποτελεί πλέον μια συνδρομική κλινική εικόνα.
Εξετάζοντας περιστατικά διαφορετικών παθολογιών, που αντιμετωπίζουν ανεξαιρέτως επιπρόσθετα και διαταραχές των στοματικών λειτουργιών, καταφέρνουμε να εξάγουμε επιπλέον χρήσιμα συμπεράσματα, που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τις διαταραχές των στοματικών λειτουργιών σε βάθος, αλλά και κυρίως το ποιες οφείλεται να είναι οι πιο κατάλληλες προσεγγίσεις για την επανεκπαίδευση και θεραπεία αυτών:
-Στο παιδί, με διάγνωση εγκεφαλικών βλαβών (εγκεφαλική παράλυση), στο οποίο ο αλλοιωμένος έλεγχος του συντονισμού της κίνησης, σε επίπεδο κρανιοεγκεφαλικό επιφέρει την παρουσία κινήσεων και συμπεριφορών ασυντόνιστων, σιελόρροια, απώλεια τροφής ή υγρών που προέρχεται από την απενεργοποίηση της ικανότητας διαχωρισμού, της αναπνοής κατά την διάρκεια της διατροφής ή της αναρρόφησης, ελλιπής έλεγχος των γναθικών κινήσεων, ανεπαρκής λειτουργία του φάρυγγα, εμφανείς στοματικές δυσκινησίες ή συσπάσεις σε επίπεδο περιστοματικό, οξυκόρυφο ουρανίσκου, κακή οδοντοστοιχία, σύγκλιση οδοντοστοιχίας.
Η λογοθεραπεία πρέπει να είναι πρώιμη και ολοκληρωμένη, με στόχο να αποφύγουμε να παραμείνουν συνήθειες είτε στοματικές είτε παθολογικές, ώστε να δημιουργηθούν μηχανισμοί ισορροπίας. Από τη δεκαετία του ’50 το ζεύγος B. και K. Bobath πρότεινε οι τεχνικές σίτισης (feeding) να μπορούν να εφαρμοστούν σε βρέφη με δυσκινησία από τον ίδιο τον λογοθεραπευτή.
- Οι ίδιες αρχές θεραπείας χρησιμοποιούνται και στις περιπτώσεις όπου υπάρχει ένα κρανιακό τραύμα, κατά το οποίο τα διατροφικά όργανα (και τα φωνητικά) έχουν αλλοιωθεί ή και ακόμα καταστραφεί. Ο ασθενής ενδέχεται να έχει όλες τις λειτουργίες, αλλά να μην είναι πια σε θέση να τις προγραμματίσει και να τις θέση σε μια σειρά. Επιπλέον μπορεί να συνοδεύεται από αναπνευστικά προβλήματα που μπορούν να προκαλέσουν επιπλέον δυσκολίες όπως για παράδειγμα τη φραγή της στοματο-τραχειακής οδού.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η λογοθεραπεία στοχεύει στον παθητικό πολυαισθητικό ερεθισμό, για παράδειγμα, αρχικά με τεχνικές εκμαίευσης της κατάποσης, μυϊκή ενδυνάμωση ,υποστήριξη με διαιτητικά μέσα από τις πρώτες μέρες που ο ασθενής θα ανακτήσει τη συνείδησή του .
- Στην περίπτωση εγκεφαλικού καρκίνου (εγκεφαλικά γλοιώματα), όπου υπάρχουν αλλοιώσεις των αισθητήριων οργάνων και της γεύσης, καθυστέρηση εκκίνησης του φάρυγγα, γαστρική παλινδρόμηση λόγω υποτονικής λειτουργίας του σφικτήρα του οισοφάγου, μπορούμε και πάλι να χρησιμοποιήσουμε την μυολειτουργική θεραπεία για να πετύχουμε μια επιτυχή παρέμβαση .
- Στην περίπτωση παιδιών που πάσχουν από το σύνδρομο Down, δηλαδή από μια ολοκληρωτική καθυστέρηση της ανάπτυξης (σιελόρροια, γενική υποτονία των χειλιών και μαγούλων, με γλωσσική προεξοχή, ουρανίσκο οξυκόρυφο, με δυσμορφία στόματος και προσώπου και δοντιών κ.λ.π.), ο λογοθεραπευτής πρέπει να επέμβει με τεχνικές που στοχεύουν στην ολότητα της στοματικής κοιλότητας .
- Στην περίπτωση του stroke ή αλλιώς κακώσεις του εγκεφαλοκυκλοφορικού συστήματος, κατά την οποία παρατηρείται μια υποτονία του προσώπου μονόπλευρη ή και των δυο πλευρών, σιελόρροια από την πλευρά που μας ενδιαφέρει, ελλιπής μάσηση, αργή κ.λ.π., η θεραπεία θα στοχεύει στον ερεθισμό των αδρανών αισθητήριων οργάνων και στην ενίσχυση των μυών του προσώπου. Πρέπει εδώ να τονίσουμε ότι οι έρευνες στο συγκεκριμένο πεδίο είναι ακόμα πολύ περιορισμένες.
- Στην περίπτωση παιδιών με καθυστέρηση στην ανάπτυξη της δευτερεύουσας γλωσσικής λειτουργίας, σαν συνέπεια της κώφωσης, είναι σημαντικό να μην παραλείψουμε τις λειτουργίες του στόματος, επειδή η ενίσχυση των μυών του προσώπου και η εκπαίδευση της σωστής στοματικής δραστηριότητας μπορεί να είναι θεραπευτικές, σε συνεργία με την εκπαίδευση του λόγου και της ομιλίας .
- Στην περίπτωση δυσμορφίας των χειλιών και του ουρανίσκου, κατά την οποία οι στοματικές λειτουργίες είναι λίγο ή πολύ αλλοιωμένες, με βάση το πόσο βαρύ είναι το σύνδρομο, η θεραπεία πρέπει να είναι πρώιμη και ολοκληρωτική, ώστε να αποφευχθούν οι παρεκκλίσεις, ή να δημιουργηθούν παθολογικές καταστάσεις δύσκολες, ή ακόμα χειρότερα να μην μπορούν να διορθωθούν στο μέλλον.
- Σε ασθενείς που υπόκεινται σε χημείο-ράδιο θεραπείες, χειρουργικές επεμβάσεις ΩΡΛ στη στοματική κοιλότητα, συμπεριλαμβανομένων και των επεμβάσεων της μερικής λαρυγγεκτομής. Η χειρουργική επέμβαση δημιουργεί τροποποιήσεις σε επίπεδο μορφολογικό και λειτουργικό, τέτοιο ώστε, να επηρεάζονται όλες οι στοματικές λειτουργίες.
Στην περίπτωση αυτή η θεραπεία, ΩΡΛ - φωνιατρική - λογοθεραπευτική, πρέπει να είναι σε θέση να εξισορροπήσει την ανικανότητα του ασθενή, διαμέσου διευκολυντικών θέσεων, τεχνικών προστασίας των πρώτων αναπνευστικών οδών, τεχνητά διαιτητικά μέσα, ώστε να επανέλθει η κινητικότητα με την λειτουργία και να ενισχυθούν οι μεταχειρουργικοί μύες.
-Να υπενθυμίσουμε, επίσης, την πλευρική μυατροφική σκλήρυνση, της οποίας η ταχεία, προοδευτική επιδείνωση στον ασθενή επιφέρει μια ακόμα επιδείνωση των στοματικών λειτουργιών (αναπνοής, διατροφής, φώνησης μέχρι το σημείο της αφωνίας και της μη άρθρωσης). Η θεραπεία αυτών των περιπτώσεων πρέπει να στοχεύει στην καθυστέρηση και στον περιορισμό αυτών των συμπτωμάτων που συνδέονται με την ασθένεια, με κύριο στόχο τη συντήρηση της στοματικής λειτουργικότητας.
- Στην περίπτωση διαταραχής της ροής (τραυλισμού) της ομιλίας στην αναπτυξιακή ηλικία, κατά την οποία μπορούν να παρουσιαστούν άλλα συμπτώματα, που συσχετίζονται με τον αποσυντονισμό της κινητικότητας και την ελλιπή ανάπτυξη του κεντρικού νευρικού συστήματος, έχουν αναπτυχθεί θεωρίες που συσχετίζουν αυτό το πρόβλημα με αλλοιώσεις της στοματικής κοιλότητας.
Κάποιες μελέτες (Schindler- Carando, 1997) επιβεβαιώνουν την προβληματική κατάποση, που εξακριβώθηκε στο 90% των ασθενών σε αναπτυξιακή ηλικία, που υποφέρουν από τραυλισμό.
Αυτός ο συσχετισμός, δηλαδή ότι μια διαταραχή στον νευροκινητικό συντονισμό της προφορικής-φωνητικής οδού μπορεί να συνυπάρχει με το σύνδρομο της προβληματικής κατάποσης, γίνεται κατανοητός αν λάβουμε υπόψη μας ότι η κατάποση αποτελεί ένα από τα πρώτα «περάσματα» στη φύλο-γεννητική ανάπτυξη της προφορικής-φωνητικής οδού.
- Στην περίπτωση λειτουργικής δυσφωνίας, τα συμπτώματα είναι συχνά συνδεδεμένα με τις διαταραχές των στοματικών λειτουργιών, σε ένα ποσοστό 75% των ενήλικων δυσφωνικών ασθενών, οι οποίοι παρουσιάζουν :
· Ανωμαλία σύγκλισης οδοντοστοιχίας
· προηγούμενη ή τωρινή προβληματική κατάποση
· αναπνευστικές αλλοιώσεις
· διαταραχές συναισθηματικού επιπέδου
αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η αναπνοή και η κατάποση με μη σωστό τρόπο επιφέρει σε βάθος χρόνου μία κατάσταση λανθασμένων στάσεων και λειτουργιών που μεταδίδονται και αντικατοπτρίζονται σε όλο το σώμα και σε όλο το άτομο.
Η περιοχή της βάσης του λαιμού αποτελεί ένα αναγκαστικό πέρασμα και σταυροδρόμι όλων των συντονισμένων μυϊκών κινήσεων, ακόμα και στην ηρεμία εργάζεται για να κρατά το στόμα κλειστό. Σε αυτή την περιοχή ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί κατάποσης-μάσησης, της φώνησης και της αναπνοής. Είναι και η περιοχή όμως που αντικατοπτρίζονται οι συνέπειες του λανθασμένου τρόπου αναπνοής και της υπερτονίας .
Το φωνητικό κανάλι μετατρέπεται σε ένα όργανο – στόχο, που απορροφά το stress και συσφίγγετε. Εδώ, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η λειτουργία της φωνής αυτής καθεαυτής (εκπομπή) επηρεάζεται άμεσα από τις ιδέες, τα συναισθήματα και τις συγκινήσεις,
Υπογραμμίζουμε κάποια χαρακτηριστικά των ασθενών που υποφέρουν από Λειτουργική δυσφωνία :
-υπερκινητικότητα των μυών του λαιμού με διόγκωση των αιμοφόρων αγγείων στην ίδια περιοχή
-υπερτονία των μασητήρων με την γνάθο ακίνητη
-ένταση ή γκριμάτσες των μυών του προσώπου
-στάσεις ακαμψίας
-πλάτη και θώρακας άκαμπτοι
-μη ευθυγράμμιση της σπονδυλικής στήλης με παρουσία υπολόρδωσης και υπερλόρδωσης ,σκολίωσης κ.λ.π.
Από αυτά τα συμπτώματα μπορούμε να κατανοήσουμε ποιες είναι οι σχέσεις μεταξύ των στοματικών λειτουργιών και της εκπομπής της φωνής.
Πρόκειται για μια αλληλεξαρτώμενη σχέση, ο τρόπος που χρησιμοποιούνται οι μύες, όχι μόνο του κεφαλιού, αλλά όλου του σώματος, που επηρεάζουν σίγουρα τον τρόπο εκπομπής της φωνής και αντιστρόφως. Σε αυτές τις περιπτώσεις η λογοθεραπεία υποδεικνύει αναπνευστικές ασκήσεις, οι οποίες τείνουν στη δημιουργία ισορροπίας του πνευμονο-φωνο-αρθρωτικού συστήματος, μέσω του οποίου ο ασθενής συνειδητοποιεί, στιγμή προς στιγμή, την δραστηριότητα της φωνής, μέσω της επεξεργασίας και της κατανόησης των αισθήσεων, οι οποίες προέρχονται από διάφορες περιοχές του σώματος, από όλο το φωνητικό κανάλι και από τις ακουστικές αισθήσεις (Rossi, 1987). Έτσι, ο ασθενής θα μπορεί να συνειδητοποιήσει την φωνητική προσπάθεια που κάνει, να ελέγξει την υπερτονία του και να αλλάξει τον τρόπο που στέκεται ή αντίστροφα τον τρόπο φωνητικής παράγωγης με βάση τις ανάγκες του και τις περιστάσεις.
Όλο και περισσότερο αποδεικνύεται ότι, αν και όλο αυτό είναι ακόμα αντικείμενο μελέτης από τους ειδικούς επιστήμονες, εάν ο δυσφωνικός ασθενής έχει προβλήματα στάσης ή σύγκλισης, αυτό μπορεί να εκφραστεί με μια αύξηση του υπερτόνου στο προσώπου του ασθενούς, τον λαιμό ή την πλάτη. Αυτές οι αντιδράσεις μπορούν να δώσουν μια απάντηση στο γιατί ο ασθενής αντιδρά με ένα συγκεκριμένο τρόπο, για παράδειγμα με την δυσφωνία, στην προσαρμογή του σε μια νέα και αποκλίνουσα κατάσταση.
- Τέλος, στις διαταραχές των στοματικών λειτουργιών, οι οποίες είναι συνδεδεμένες με τις άτυπες στοματικές έξεις κατά την αναπτυξιακή ηλικία ή την ενήλικη ζωή, η λογοθεραπεία έχει σαν τελικό στόχο την εξισορρόπηση των μυών του προσώπου μέσω της εφαρμογής της Στοματοπροσωπικής Μυολειτουργικής Θεραπείας για να επέλθει η νευρομυική αποκατάσταση.
Ολοκληρώνοντας, υπογραμμίζουμε τη σημασία που έχει σήμερα, η αναγκαιότητα συνέχισης της έρευνας πεδίου και της κλινικής έρευνας για τη φύση και τη σημασία των διαταραχών των στοματικών λειτουργιών με τελικό στόχο, να βελτιωθεί η λογοθεραπευτική επέμβαση και αντιμετώπιση κάθε παθολογικού και κλινικού περιστατικού.
ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΔΟΜΩΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ | ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ | ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ |
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΣΤΟΜΑΤΟΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΜΥΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΣΗ | Γλώσσα: ανασηκώνεται στο φατνίο Σφιγκτήρας του στόματος : ενεργός έναντι των άνω κοπτήρων Μασητήρες: είναι συγκρουόμενοι και ενεργοί Γενειακός (πιγούνι ) : αδρανές και ανενεργό | Γλώσσα: έναντι ή μεταξύ των δοντιών Σφιγκτήρας του στόματος : ανενεργός ή υπερενεργητικός έναντι των άνω κοπτήρων Μασητήρες: ανενεργοί ή υπερενεργητικοί Γενειακός (πιγούνι ): ενεργό και συσπώμενο |
ΣΚΛΗΡΟΣ ΟΥΡΑΝΙΣΚΟΣ | Φυσιολογικό. Οι γραμμώσεις του ουρανίσκου εμφανίζονται λείες, αμβλύς και στρογγυλοποιημένες | Οξυκόρυφο. Οι γραμμές του ουρανίσκου παρουσιάζονται βαθιές, σε γωνία, καλυμμένες, απότομες |
ΧΕΙΛΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΔΡΑΝΕΙΑ | Χείλη: ουδέτερη δράση. Καμία συστολή ή παραμόρφωση των μυών γύρω από το στόμα. | Χείλη αδρανή, ανοιχτά. Συσπάσεις και παραμορφώσεις των περιστοματικών μυών όταν κλείνουν. |
ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΜΎΤΗΣ-ΠΗΓΟΥΝΙΟΥ | Αμετάβλητο, σταθερό (κατάσταση εξασφαλισμένη από την τάση των μασητήρων μυών ) | Αυξημένο (χαμήλωμα γνάθου) |
ΓΩΝΙΑ ΑΥΧΕΝΑ -ΠΥΕΛΟΥ-ΓΝΑΘΟΥ | ΟΡΘΗ Η βάση της γλώσσας αντιστοιχεί στους γευστικούς κάλυκες και έρχεται σε επαφή με την ένωση του σκληρού μέρους του ουρανίσκου με το μαλακό | ΑΜΒΛΕΙΑ Η βάση της γλώσσας δεν είναι συγκροτημένη . Η περιοχή των γευστικων κάλυκων είναι πιο πίσω και το κενό μεταξύ γλώσσας και ουρανίσκου είναι διακριτό. |
ΑΝΑΠΝΟΗ Ρινική αντανάκλαση Gudin Τεστ του Rosendthal | Ρινική Οι ρινικές κοιλότητες διαστέλλονται Αρνητικό | Στοματική / μικτή Οι ρινικές κοιλότητες δεν διαστέλλονται Θετικό |
ΚΑΤΑΠΟΣΗ | φυσιολογική ενήλικα | Αποκλίνουσα παιδική |
ΚΡΟΤΑΦΟΓΝΑΘΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ | Οι λειτουργίες του ανοίγματος, προώθηση και πλευρικότητα είναι εντός φυσιολογικών ορίων χωρίς ασυμμετρίες και εκτροπές. Καμία συμπτωματολογία άλγους. | Η λειτουργία του ανοίγματος μπορεί να είναι περιορισμένη και να παρουσιάζει αποκλίσεις. Η λειτουργία της προώθησης είναι περιορισμένη λόγω της σκληρότητας της ΚΓΑ που συνοδεύεται από αποκλίσεις και εκτροπές. Η πλευρική λειτουργία είναι ανεπαρκής, συμμετρική ή ασύμμετρη. Συμπτωματολογία άλγους. Κούραση της ΚΓΑ, κροταλίσματα ή θόρυβοι(κλικ), μπλοκάρισμα ή υποκινητικότητα στο κλείσιμο, στο άνοιγμα και στον έλεγχο της γνάθου. Βρουξισμός (τριγμός). Ένταση ή πόνος στον λάρυγγα, στους μύες του λαιμού και της πλάτης. Επίπονοι πονοκέφαλοι |
ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ-ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ | Καμία διαταραχή άρθρωσης οφειλόμενη στους μηχανισμούς κατάποσης .. | Αρθρωτικές διαταραχές · Σιγματισμοί · Ενδοοδοντικοί ήχοι /t/ /d/ /n/ /l/ |
Από: P. ANDRETTA – la riabilitazione logopedica delle deglutizione deviata. Aspetti metodologici ed operativi. Atti del VI convegno nazionale F.L.I. 25-26-27- ottobre-2001 NAPOLI
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου